Πώς να διαχειριστώ τον θυμό και την επιθετικότητα του 3χρονου γιου μετά τον χωρισμό μας;

Τα παιδιά σε αυτή την ηλικία εκδηλώνουν πιο έντονα την επιθετικότητά του, λένε «όχι», δοκιμάζουν τα όρια των γονιών και έχουν συχνά ξεσπάσματα. Ωστόσο, ένα διαζύγιο, και κυρίως οι καυγάδες/εντάσεις που υπάρχουν πριν και μετά, αλλά και οι αλλαγές που συνεπάγεται ο χωρισμός, μπορεί να επιτείνουν αυτά τα ξεσπάσματα, τα οποία εκδηλώνονται κατά βάση με ουρλιαχτά, κλάματα, δαγκώματα και χειρονομίες. Τα σταθερά όρια, η συνεπής φροντίδα των αναγκών του παιδιού, η ηρεμία κι αρμονία στη σχέση των γονιών και η υπομονή θα σας βοηθήσουν να ξεπεράσετε αυτή τη φάση. Επίσης, θα μπορούσατε να το εντάξετε σε κάποια σωματική δραστηριότητα ώστε να εκτο...νώνει μέρος της έντασης εκεί. Εάν επιδεινωθεί η κατάσταση μπορείτε να ζητήσετε αξιολόγηση του παιδιού και συμβουλευτική γονέων. Διάβασε περισσότερα

Καλησπέρα σας, καταλαβαίνω ότι η συμπεριφορά του παιδιού μπορεί να είναι κάτι πρωτόγνωρο που να σας ξαφνιάζει, μπερδεύει ή αναστατώνει ωστόσο από όσα περιγράφετε δεν ακούγεται κάτι ανησυχητικό ίσα ίσα σχετίζεται και συμβαδίζει αρκετά με την ηλικία του. Ο θυμός είναι ένα συναίσθημα που σιγά σιγά αρχίζει να εμφανίζεται και το παιδί δεν έχει αναπτύξει ακόμα την ικανότητα να τον διαχειρίζεται και να τον εκφράζει με λόγια. Η επιθετικότητα ειναι ένας κλασικός τρόπος έκφρασης του θυμού όταν το παιδί δεν ξέρει τι άλλο να τον κάνει. Ο χωρισμός σας δεν είναι απαραίτητο ότι προκαλεί τη συμπεριφορά αλλά δεν μπορούμε να παραβλεψουμε ότι όσος καιρός και αν... έχει περάσει αυτός επηρεάζει συναισθηματικά το παιδί που χρειάζεται να προσαρμοστεί σε τυχόν αλλαγές και να επιβεβαιώσει την ασφάλεια και την σταθερότητα του. Μερικά από αυτά που θα μπορούσατε να κάνετε είναι να έχετε κοινή στάση και οι δύο γονείς απέναντι στα όρια, να αποφεύγετε φωνές, τιμωρίες και κυρίως ταμπέλες πχ κακό παιδί, να μιλήσετε πιθανόν με τις δασκάλες του για μια κοινή στρατηγική και να του παρέχετε όσο γίνεται μια σταθερή ρουτίνα και έντονες ενδείξεις τρυφερότητας. Φυσικά αυτά είναι μόνο μερικά από τα πράγματα που μπορεί να λειτουργήσουν και θα είχε νόημα αν το θέλετε να συμβουλευτείτε και κάποιον/α ειδικό περαιτέρω ώστε να δείτε περισσότερο σε βάθος την περίπτωση και τι μοτίβα μπορεί να ανακαλυψετε. Γνωρίζω ότι σαν ένστικτο μας βγαίνει να καταστείλουμε και να περιορίσουμε την συμπεριφορά ως μη αποδεκτή αλλά είναι πολύ σημαντικό να καταλάβουμε πρώτα από τι ακριβώς προέρχεται και τι μπορει να επικοινωνεί το παιδί με αυτήν. Ευχαριστώ πολύ! Διάβασε περισσότερα

Καλησπέρα σας. Τέτοιου είδος αλλαγές στη συμπεριφορά ενός παιδιού συνήθως συνδέονται με κάποια αλλαγή ή δυσκολία του οικογενειακού συστήματος. Ο χωρισμός των γονέων είναι μια τέτοια αφορμή, η οποία επιδρά με πολλούς και διάφορους τρόπους στον ψυχισμό του παιδιού. Αρχικά έχουμε τα εμφανή δεδομένα, όπως τη σταθερή απουσία του ενός εκ των δύο γονιών από το σπίτι, τη δημιουργία ενός δεύτερου «σπιτιού» και τις ευρύτερες νέες συνθήκες στη ζωή της οικογένειας (π.χ. νέοι σύντροφοι των γονέων). Πέραν αυτών, μεγάλη σημασία έχουν και λιγότερο εμφανείς παράγοντες, όπως η φύση και ο τρόπος του χωρισμού, η ποιότητα της σχέσης των δύο γονέων μετά ...τον χωρισμό, η επίδραση του χωρισμού στη συναισθηματική κατάσταση των γονέων, των παππούδων και άλλων προσώπων, που συνδέονται στενά με τη ζωή του παιδιού κ.λπ. Το γεγονός, ότι οι εκδηλώσεις θυμού μάλλον «άργησαν», μπορεί να μας δείχνει, πως στο περασμένο διάστημα ο γιος σας βρισκόταν σε κατάσταση «σοκ», προσπαθώντας να συνειδητοποιήσει τί έχει συμβεί, καθώς και να προσαρμοστεί στη νέα κατάσταση. Γενικώς, είναι σημαντικό να υπάρξει σταθερότητα στην οικογένεια, όπως διαμορφώθηκε μετά τον χωρισμό: οι δραστηριότητες, η επαφή και με τους δύο γονείς, το καθημερινό του πρόγραμμα να είναι όσο το δυνατόν προβλέψιμα. Παράλληλα είναι σημαντικό να ενθαρρυνθεί η εκδήλωση των συναισθημάτων του τόσο προς εσάς όσο και προς τη μητέρα του: γιατί χωρίσατε; γιατί δεν αγαπάτε πια ο ένας τον άλλο; γιατί ο ένας έδιωξε τον άλλο και γιατί ο άλλος έφυγε; Όλα αυτά είναι πιθανά ερωτήματα, που ίσως βιώνει ο γιος σας χωρίς να μπορεί να απαντήσει. Έχετε κατά νου, ότι κάτω από τον θυμό συχνά υπάρχει πόνος ή και φόβος, συναισθήματα για τα οποία, αφού αναδυθούν και εκφραστούν, χρειάζεται να λάβει την υποστήριξή σας. Μιλήστε του, ρωτήστε τον τί τον θυμώνει, αν φοβάται κάτι, βοηθήστε τον να «αντέξει» αυτά που αισθάνεται. Δώστε του καθησύχαση για την παρουσία σας στη ζωή του, για τη σταθερότητά σας και την αγάπη σας προς αυτόν. Πιθανότατα να σας βοηθήσει πολύ και μια επαφή με παιδοψυχολόγο, ο οποίος θα μπορέσει να σας βοηθήσει στο να αποκωδικοποιήσετε τις συμπεριφορές του γιου σας, όπως και στο να βρείτε τον τρόπο για να του δώσετε αυτό που του χρειάζεται αυτή τη στιγμή, να επικοινωνήσετε μαζί του «στη γλώσσα του»… Διάβασε περισσότερα

Αρχικά, είναι πολύ σημαντικό και θετικό ότι παρατηρείτε τη συμπεριφορά του παιδιού σας και προσπαθείτε να κατανοήσετε τι μπορεί να κρύβεται πίσω από τις αντιδράσεις του.

Στην ηλικία των τριών ετών, τα παιδιά βρίσκονται ακόμη σε ένα πρώιμο στάδιο συναισθηματικής ανάπτυξης. Συχνά δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν, να εκφράσουν και να διαχειριστούν συναισθήματα όπως ο θυμός, η ματαίωση και η απογοήτευση. Έτσι, μπορεί να εκφράζουν τη συναισθηματική τους ένταση μέσα από σωματικές αντιδράσεις, όπως το χτύπημα ή τις έντονες κινήσεις, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποια σοβαρή δυσκολία.

Παράλληλα, ο χωρισμός των γονέων ...αποτελεί μια σημαντική αλλαγή στη ζωή ενός παιδιού. Ακόμη κι όταν έχουν περάσει αρκετοί μήνες, είναι πιθανό το παιδί να επεξεργάζεται τις αλλαγές στην οικογενειακή του καθημερινότητα με τρόπους που δεν μπορεί ακόμη να εκφράσει λεκτικά.

Θα ήταν χρήσιμο:
- Να υπάρχει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη σταθερότητα και συνέπεια στα όρια και από τους δύο γονείς.
- Να αναγνωρίζετε και να ονοματίζετε τα συναισθήματά του, π.χ. «Βλέπω ότι θύμωσες επειδή σου είπα όχι».
- Να θέτετε σταθερά όρια στη σωματική επιθετικότητα, χωρίς φωνές ή τιμωρητικές αντιδράσεις.
- Να αποφεύγετε να ερμηνεύετε κάθε έντονη αντίδραση ως κακή συμπεριφορά, προσπαθώντας παράλληλα να κατανοήσετε τι την πυροδοτεί.
- Να διατηρείτε μια σταθερή και ήρεμη επικοινωνία μεταξύ σας ως γονείς, ιδιαίτερα σε ζητήματα που αφορούν το παιδί.

Επειδή αναφέρετε ότι οι αντιδράσεις εμφανίζονται τόσο στο σπίτι όσο και στο σχολικό περιβάλλον, θα σας πρότεινα να απευθυνθείτε σε έναν ειδικό παιδοψυχικής υγείας, προκειμένου να διερευνηθούν οι ανάγκες του παιδιού και να λάβετε καθοδήγηση και οι δύο γονείς.

Σκοπός δεν είναι να αποδώσουμε ευθύνες ή να αναζητήσουμε ποιος από τους δύο γονείς προκαλεί τη συμπεριφορά, αλλά να κατανοήσουμε τι προσπαθεί να επικοινωνήσει το παιδί και πώς μπορούμε να το υποστηρίξουμε κατάλληλα σε αυτή τη φάση της ανάπτυξής του. Διάβασε περισσότερα

Αρχικά, θα ήθελα να σας καθησυχάσω ως προς το ότι στην ηλικία που είναι το παιδί σας οι έντονες αντιδράσεις θυμού, η δυσκολία αποδοχής των ορίων, ακόμη και συμπεριφορές όπως το να σηκώνει ένα παιδί το χέρι του ή να σπρώχνει, δεν είναι ασυνήθιστες. Σε αυτή την ηλικία τα παιδιά δεν έχουν αναπτύξει ακόμη πλήρως την ικανότητα να αναγνωρίζουν, να εκφράζουν και να διαχειρίζονται τα έντονα συναισθήματά τους. Έτσι, πολλές φορές ο θυμός και η απογοήτευση εκφράζονται μέσα από τη συμπεριφορά τους. Όσον αφορά στον χωρισμό σας, είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι ένα παιδί μπορεί να επηρεάζεται συναισθηματικά από τις αλλαγές στην οικογενειακή του ζωή, ακόμη ...κι αν αυτές έχουν συμβεί αρκετό καιρό πριν, χωρίς να σημαίνει απαραίτητα ότι ο χωρισμός ευθύνεται για τη συγκεκριμένη συμπεριφορά. Καλό θα ήταν να διερευνήσουμε εάν έχουν υπάρξει πρόσφατα αλλαγές στην καθημερινότητά του καθώς και στο περιβάλλον του παιδικού σταθμού.
Αν χρειαστείτε οτιδήποτε θα χαρώ να σας βοηθήσω. Διάβασε περισσότερα

Καλησπέρα σας. Από αυτά που γράφετε φαίνεται ότι το παιδί σας βιώνει έντονα συναισθήματα τα οποία δεν μπορεί να εκφράσει αλλιώς. Το καλύτερο που θα μπορούσε να γίνει είναι να έχετε με την μητέρα του μια τέτοια σχέση εντός της οποίας το παιδί θα αισθάνεται συναισθηματική ασφάλεια την οποία πιθανόν έχασε από τον χωρισμό σας. Η καλύτερη κίνηση είναι μαζί με την μητέρα του να απευθυνθείτε σε παιδοψυχολόγο ώστε να αξιολογήσει την συναισθηματική κατάσταση του παιδιού και να σας παρέχει τις κατάλληλες συμβουλές για τη ψυχική υγεία του παιδιού τόσο στην σημερινή του φάση όσο και για το μέλλον.

Η συμπεριφορά που περιγράφετε χρειάζεται προσοχή, αλλά όχι βιαστικά συμπεράσματα.

Στην ηλικία των τριών ετών, το παιδί βρίσκεται ακόμη στη διαδικασία ανάπτυξης της συναισθηματικής αυτορρύθμισης. Ο θυμός, η έντονη σωματική έκφραση και η δυσκολία αποδοχής ορίων μπορεί να εμφανίζονται σε αυτή την αναπτυξιακή περίοδο.

Ο χωρισμός των γονέων αποτελεί μια σημαντική αλλαγή στο οικογενειακό περιβάλλον, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι απαραίτητα η αιτία της συμπεριφοράς.

Θα πρότεινα να διερευνηθούν οι συνθήκες στις οποίες εμφανίζεται ο θυμός, οι αντιδράσεις των ενηλίκων και ο βαθμός σταθερότητας και προβλεψιμότητας στην καθη...μερινότητα του παιδιού.

Είναι σημαντικό οι δύο γονείς, εφόσον αυτό είναι ασφαλές και εφικτό, να προσφέρουν ένα συνεπές πλαίσιο: ήρεμα και σαφή όρια, αναγνώριση του συναισθήματος και σταθερή παρουσία, χωρίς σωματική τιμωρία ή αντιπαράθεση.

Επειδή αναφέρετε πιθανή επιθετικότητα και προς άλλα παιδιά, θα ήταν χρήσιμη η επικοινωνία με τον παιδίατρο και, εφόσον χρειάζεται, η αξιολόγηση από ειδικό ψυχικής υγείας παιδιών.

Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι μόνο πώς θα σταματήσει η συμπεριφορά, αλλά τι χρειάζεται το παιδί για να αισθάνεται ασφαλές και να μάθει να διαχειρίζεται όσα βιώνει. Διάβασε περισσότερα

Το γεγονός ότι παρατηρείτε, προβληματίζεστε και αναζητάτε βοήθεια δείχνει έναν πατέρα παρόντα. Ακόμη κι αν μετά τον χωρισμό επιδιώκετε την καλύτερη δυνατή συνεργασία μεταξύ σας, το παιδί ζει σε δύο διαφορετικούς κόσμους και η ανάγκη του για σταθερότητα και ασφάλεια γύρω του επιβάλλεται. Τα όρια λειτουργούν καθησυχαστικά για ένα παιδί, αρκεί να δίνονται με σταθερότητα αλλά και ενσυναίσθηση. Έχει μεγάλη αξία να διαχωριστεί το συναίσθημά του από τη συμπεριφορά του και να δοθεί εναλλακτική εκτόνωσης του θυμού. Ο θυμός του παιδιού είναι ακόμη ένα συναίσθημα, δεν είναι προσωπική αποτυχία ούτε ένδειξη ότι κάτι «έσπασε» μέσα του· είναι... μια κραυγή για βοήθεια και καθοδήγηση στην τεράστια εσωτερική του αναστάτωση. Εξάλλου στην ηλικία των τριών ετών, τα παιδιά περνούν από τη φάση της αυτονομίας στην οριοθέτηση του «εγώ» τους. Ο θυμός και η αντίδραση στα όρια είναι φυσιολογικά και αναμενόμενα. Το παιδί ανακαλύπτει τη δύναμή του και δοκιμάζει τα όρια του περιβάλλοντός του για να δει αν αυτά αντέχουν. Στην ηλικία αυτή, ο εγκέφαλος δεν είναι ακόμη ώριμος να ρυθμίσει τα τεράστια συναισθήματα. Αξίζει να ληφθεί υπόψιν ότι οι απαιτήσεις στο σχολικό περιβάλλον αλλάζουν και τα παιδιά αρχίζουν το σύνθετο παιχνίδι ρόλων, τη διαπραγμάτευση με τους συνομηλίκους και τη διαχείριση κοινών χώρων και παιχνιδιών.
​Αν αισθανθείτε ποτέ ότι η κατάσταση στο σχολείο ή στο σπίτι δυσκολεύει υπερβολικά την καθημερινότητά σας, μια σύντομη συμβουλευτική γονέων από κοινού με τη μητέρα σε έναν ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να σας προσφέρει 2-3 πολύ πρακτικά εργαλεία.
Παραμένω στη διάθεσή σας 🙏🏼 Διάβασε περισσότερα

Καλησπέρα σας. Στην ηλικία των τριών ετών τα παιδιά ακόμη δυσκολεύονται να διαχειριστούν τον θυμό και την απογοήτευσή τους και πολλές φορές τα εκφράζουν με το σώμα τους, επειδή δεν μπορούν ακόμη να τα εκφράσουν με λόγια.

Ο χωρισμός των γονιών και οι αλλαγές που τον συνοδεύουν μπορεί να επηρεάζουν ένα παιδί, ακόμη κι αν έχει καλή σχέση και με τους δύο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο χωρισμός είναι απαραίτητα η αιτία της συμπεριφοράς του.

Θα σας πρότεινα να προσπαθήσετε μαζί με τη μητέρα του να έχετε μια κοινή στάση απέναντι σε αυτές τις συμπεριφορές. Όταν σηκώνει το χέρι του ή χτυπάει, χρειάζεται να του βάζετε ένα ήρεμο και στα...θερό όριο, χωρίς φωνές ή τιμωρίες. Παράλληλα, να τον βοηθάτε να αναγνωρίζει και να εκφράζει αυτό που αισθάνεται.

Επειδή αναφέρετε ότι η συμπεριφορά εμφανίζεται πλέον και στον παιδικό σταθμό, θα ήταν χρήσιμο να συζητήσετε με τους παιδαγωγούς τι ακριβώς συμβαίνει και σε ποιες στιγμές. Αν συνεχιστεί, μπορείτε να απευθυνθείτε σε παιδοψυχολόγο για καθοδήγηση των γονέων.

Και κάτι ακόμη που θεωρώ σημαντικό: προσπαθήστε να μην αντιμετωπίζετε κάθε αντίδρασή του ως δοκιμασία των ορίων σας. Μερικές φορές πίσω από τον θυμό ενός μικρού παιδιού υπάρχει μια δυσκολία που ακόμη δεν ξέρει πώς να μας εξηγήσει. Διάβασε περισσότερα

Καλησπέρα σας! Στα τρία χρόνια τα παιδιά βρίσκονται σε μια φάση έντονης ανάπτυξης: θέλουν αυτονομία, έχουν δυνατά συναισθήματα, αλλά δεν έχουν ακόμη τα λόγια ούτε τον αυτοέλεγχο να τα διαχειριστούν. Γι' αυτό ο θυμός και το χτύπημα είναι συχνά σε αυτή την ηλικία. Προστίθεται και μια μεγάλη αλλαγή στη ζωή του, που το παιδί τον βιώνει και τον εκφράζει με τον δικό του τρόπο. Πιθανόν να βοηθήσει να βάλετε όρια με ζεστασιά (με ήρεμη φωνή και απλά λόγια), να δώσετε λόγια στα συναισθήματα του , να έχετε μία κοινή γραμμή και προσέγγιση με την μητέρα του και τον παιδικό σταθμό.

Καλησπέρα σας!
Καταλαβαίνω την ανησυχία σας, ιδιαίτερα από τη στιγμή που αναφέρετε ότι οι αντιδράσεις του γιου σας εμφανίζονται πλέον και στον παιδικό σταθμό. Το ότι παρατηρείτε τη συμπεριφορά του και αναζητάτε βοήθεια είναι ουσιαστικό. Χρειάζεται να καταλάβουμε τι προηγείται αυτών των αντιδράσεων, πώς ανταποκρίνονται οι ενήλικες και τι βοηθά το παιδί να ηρεμεί. Από την περιγραφή σας δεν μπορούμε να συμπεράνουμε ότι το παιδί έχει κάποια διαταραχή, ούτε ότι η συμπεριφορά του οφείλεται αποκλειστικά στον χωρισμό σας. Δεν έχω συναντήσει εσάς, τη μητέρα ή το παιδί, επομένως όσα ακολουθούν αποτελούν γενική καθοδήγηση και όχι εξατομικευμένη αξι...ολόγηση.

Τι μπορεί να συμβαίνει στην ηλικία των τριών ετών
Στα τρία χρόνια ένα παιδί μπορεί να καταλαβαίνει πολλά από όσα του λέμε, να θυμάται καταστάσεις και να αντιλαμβάνεται αλλαγές στη συμπεριφορά των γονιών του. Αυτή η κατανόηση, όμως, δεν σημαίνει ότι μπορεί ήδη να ελέγχει τις παρορμήσεις του ή να διαχειρίζεται την απογοήτευσή του με την ίδια ευκολία. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο «καταλαβαίνω ότι δεν επιτρέπεται να χτυπάω» και στο «καταφέρνω να σταματήσω το χέρι μου όταν θυμώνω». Η δεύτερη ικανότητα αναπτύσσεται σταδιακά και χρειάζεται πολλές επαναλήψεις, καθοδήγηση και βοήθεια από έναν ήρεμο ενήλικα. Οι σωματικές εκδηλώσεις θυμού μπορούν να εμφανιστούν σε αυτή την ηλικία, αλλά χρειάζονται άμεση και σταθερή αντιμετώπιση. Όταν, λοιπόν, αντιδρά στο όριο σηκώνοντας το χέρι του, δεν μπορούμε να θεωρήσουμε αυτομάτως ότι θέλει συνειδητά να σας προσβάλει ή να αμφισβητήσει τον ρόλο σας ως πατέρα. Μπορεί εκείνη τη στιγμή να μην έχει άλλον διαθέσιμο τρόπο να εκφράσει το «δεν θέλω», «δυσκολεύομαι», «θύμωσα» ή «θέλω να συνεχιστεί αυτό που έκανα».
Αυτό μας βοηθά να κατανοήσουμε τη συμπεριφορά του. Δεν σημαίνει ότι επιτρέπουμε το χτύπημα.

Πόσο μπορεί να επηρεάζει ο χωρισμός
Ο χωρισμός είναι ένα σημαντικό στοιχείο της οικογενειακής ιστορίας του παιδιού. Δεν είναι, όμως, από μόνος του επαρκής εξήγηση για κάθε δυσκολία που εμφανίζεται.
Ένα μικρό παιδί μπορεί να επηρεάζεται από τις αλλαγές σπιτιού, τις ώρες αποχωρισμού και επανένωσης, τις διαφορετικές συνήθειες ή την ένταση ανάμεσα στους γονείς. Δεν χρειάζεται να κατανοεί τον χωρισμό όπως ένας ενήλικας για να αισθάνεται αυτές τις αλλαγές. Η προβλεψιμότητα και η συνεργασία των γονιών μπορούν να το βοηθήσουν να αισθάνεται μεγαλύτερη ασφάλεια. Επειδή έχουν περάσει δεκαοκτώ μήνες, θα είχε σημασία να διερευνηθεί και τι έχει αλλάξει πρόσφατα:
- Άλλαξε το πρόγραμμα επικοινωνίας με κάποιον γονιό;
- Υπήρξαν περισσότερες εντάσεις ή δύσκολοι αποχαιρετισμοί;
- Άλλαξε τμήμα, παιδαγωγός ή ομάδα παιδιών στον σταθμό;
- Κοιμάται λιγότερο ή έχει γίνει πιο κουραστική η καθημερινότητά του;
- Υπήρξε ασθένεια, πόνος ή άλλη σωματική ενόχληση;
- Υπάρχουν διαφορετικές αντιδράσεις των ενηλίκων όταν θυμώνει;
- Δυσκολεύεται να ζητήσει κάτι με λόγια ή να γίνει κατανοητός;
Αυτά είναι ερωτήματα διερεύνησης, όχι συμπεράσματα ότι συμβαίνει κάτι συγκεκριμένο.

Για την έντονη αγκαλιά με το κεφάλι μπροστά
Θα ξεχώριζα την έντονη προσέγγιση για αγκαλιά από την κίνηση χτυπήματος την ώρα του θυμού. Δεν γνωρίζουμε αν έχουν την ίδια λειτουργία. Το ότι έρχεται ορμητικά επάνω σας μπορεί να σχετίζεται με ενθουσιασμό, λαχτάρα για επαφή ή δυσκολία να υπολογίσει τη δύναμη και την ταχύτητα της κίνησής του. Από αυτή την περιγραφή δεν μπορούμε να πούμε ότι επιδιώκει να σας χτυπήσει. Μπορείτε να του δείχνετε πρακτικά πώς γίνεται μια ασφαλής αγκαλιά:
- Κατεβαίνετε στο ύψος του και ανοίγετε τα χέρια σας.
- Λέτε: «Έλα να αγκαλιαστούμε σιγά».
- Αν έρχεται πολύ ορμητικά, προστατεύετε το πρόσωπό σας και επιβραδύνετε με ασφάλεια την προσέγγισή του.
- Του δείχνετε: «Το κεφαλάκι στο πλάι. Έτσι είναι ωραία η αγκαλιά».
Αν, αντίθετα, κατευθύνει επανειλημμένα το κεφάλι του πάνω σας όταν θυμώνει, χτυπά σκληρές επιφάνειες ή τραυματίζεται, αυτό χρειάζεται να αναφερθεί στον παιδίατρο.

Τι να κάνετε τη στιγμή που σηκώνει το χέρι του
Εκείνη την ώρα προέχει η ασφάλεια. Οι μεγάλες εξηγήσεις συνήθως δεν βοηθούν ένα παιδί που βρίσκεται ήδη σε ένταση.
Μπορείτε να ακολουθείτε μια σύντομη, σταθερή σειρά:
1. Σταματάτε το χτύπημα. Απομακρύνετε το πρόσωπο ή το σώμα σας, βάζετε ένα προστατευτικό εμπόδιο με το χέρι σας ή απομακρύνετε με ασφάλεια το άλλο παιδί.
2. Λέτε λίγα λόγια με ήρεμη, σταθερή φωνή: «Δεν θα σε αφήσω να με χτυπήσεις. Το χτύπημα πονάει».
3. Αναγνωρίζετε το συναίσθημα: «Θύμωσες επειδή τελειώσαμε το παιχνίδι».
4. Δίνετε μια απλή εναλλακτική: «Πες “θύμωσα”» ή «Πες “βοήθησέ με”».
5. Παραμένετε κοντά, κρατώντας ασφαλή απόσταση αν συνεχίζει να χτυπά: «Είμαι εδώ. Θα σε βοηθήσω να ηρεμήσεις».
Η προστατευτική παρέμβαση χρειάζεται να είναι η ελάχιστη απαραίτητη. Αποφύγετε σφίξιμο, τράνταγμα, ακινητοποίηση ή κράτημα ως τιμωρία. Αν έχει χτυπήσει άλλο παιδί, χωρίζετε αμέσως τα παιδιά και φροντίζετε πρώτα εκείνο που χτυπήθηκε. Έπειτα απευθύνεστε σύντομα και σταθερά στον γιο σας. Η άμεση προστασία, η στενή επίβλεψη και η αποφυγή ανταποδοτικού χτυπήματος αποτελούν βασικές οδηγίες για αυτές τις ηλικίες.

Πώς βάζουμε όριο χωρίς να εντείνουμε τη σύγκρουση
Το όριο χρειάζεται να περιγράφει συγκεκριμένα τι θα συμβεί. Το «να είσαι καλός» ή «να φέρεσαι σωστά» είναι πολύ γενικό για ένα τρίχρονο. Για παράδειγμα:
- Αν πετά ένα σκληρό παιχνίδι προς άνθρωπο: «Το παιχνίδι δεν το πετάμε σε ανθρώπους. Θα το βάλω εδώ για να είμαστε ασφαλείς».
- Αν χτυπά στο παιχνίδι: «Σταματάμε λίγο το παιχνίδι, γιατί τώρα πονάμε».
- Αν θυμώνει επειδή πρέπει να φύγετε: «Θέλεις να μείνεις. Τώρα φεύγουμε. Θέλεις να περπατήσεις ή να σε πάρω αγκαλιά;».

Η επιλογή αφορά τον τρόπο που θα γίνει κάτι, εφόσον είναι εφικτό. Δεν χρειάζεται κάθε απαραίτητο όριο να γίνεται διαπραγμάτευση.
Επίσης, η διαμαρτυρία του δεν σημαίνει ότι το όριο είναι λανθασμένο. Μπορεί να κλάψει ή να θυμώσει και εσείς να παραμείνετε τρυφερός και σταθερός. Η συνέπεια, οι λογικές συνέπειες που συνδέονται άμεσα με τη συμπεριφορά και οι κατάλληλες για την ηλικία απαιτήσεις βοηθούν τη μάθηση.

Αποφύγετε:
- Να τον χτυπάτε «για να καταλάβει».
- Φωνές, απειλές και χαρακτηρισμούς όπως «κακό παιδί».
- Φράσεις όπως «αν συνεχίσεις, θα φύγω» ή «δεν σε αγαπάω όταν κάνεις έτσι».
- Να του δίνετε αυτό που απαγορεύσατε αποκλειστικά για να σταματήσει να χτυπά.
- Να απαιτείτε να σταματήσει αμέσως να αισθάνεται θυμό.
Το μήνυμα είναι: «Μπορείς να θυμώνεις. Θα σε βοηθήσω να το εκφράσεις χωρίς να πονάς κάποιον».

Τι κάνετε αφού ηρεμήσει
Η διδασκαλία γίνεται ευκολότερα όταν έχει πέσει η ένταση. Τότε αρκεί μια σύντομη συζήτηση:

«Πριν θύμωσες και με χτύπησες. Το χτύπημα πόνεσε. Την επόμενη φορά μπορείς να πεις “δεν θέλω” ή να ζητήσεις βοήθεια».
Στη συνέχεια μπορείτε να κάνετε μικρή εξάσκηση με κουκλάκια:
«Το αρκουδάκι θέλει το αυτοκινητάκι. Τι μπορεί να πει; “Σειρά μου” ή “βοήθεια”».
Μπορείτε επίσης να τον καθοδηγήσετε σε μια απλή πράξη φροντίδας, αν έχει χτυπηθεί κάποιος: να φέρει ένα χαρτομάντιλο ή να βοηθήσει να ξαναστηθεί κάτι που έριξε. Μια εξαναγκασμένη «συγγνώμη» ή αγκαλιά δεν αρκεί για να μάθει τι χρειάζεται να κάνει διαφορετικά.

Δώστε προσοχή και στις στιγμές που τα καταφέρνει
Αν η περισσότερη προσοχή δίνεται όταν χτυπά, μπορεί να περνούν απαρατήρητες οι μικρές προσπάθειες αυτοελέγχου. Αναγνωρίστε συγκεκριμένα αυτό που έκανε:
- «Θύμωσες και μου το είπες με λόγια».
- «Περίμενες λίγο για το παιχνίδι».
- «Ήρθες σιγά στην αγκαλιά και δεν πονέσαμε».
- «Ζήτησες βοήθεια από τη δασκάλα».
Παράλληλα, βοηθά ένας μικρός, σταθερός χρόνος παιχνιδιού μαζί σας, χωρίς κινητό, πολλές οδηγίες ή συνεχείς διορθώσεις. Ακολουθείτε το παιχνίδι του και του δίνετε χώρο να απολαύσει την επαφή σας, χωρίς να χρειάζεται προηγουμένως να έχει κάνει κάτι δύσκολο για να σας κινητοποιήσει.

Τι εννοείτε όταν λέτε ότι το “δοκιμάζετε καθημερινά”
Θα ήθελα να διευκρινιστεί αυτή η φράση. Αν εννοείτε ότι παρατηρείτε την αντίληψη και τις αντιδράσεις του στην καθημερινότητα, αυτό μπορεί να δώσει χρήσιμες πληροφορίες.
Αν, όμως, εννοείτε ότι τον υποβάλλετε συχνά σε ερωτήσεις ή καταστάσεις για να δείτε πόσο καταλαβαίνει, θα πρότεινα να περιορίσετε αυτή την πρακτική. Δεν χρειάζεται να αποδεικνύει καθημερινά πόσο ώριμος είναι ή πώς αισθάνεται απέναντι στον καθένα σας.
Αποφύγετε ιδιαίτερα ερωτήσεις όπως:
- «Ποιον αγαπάς περισσότερο;».
- «Θέλεις να είσαι με τη μαμά ή με τον μπαμπά;».
- «Στη μαμά κάνεις τα ίδια;».
- «Ποιος σου έμαθε να χτυπάς;».
Οι πληροφορίες για το τι συμβαίνει στο κάθε περιβάλλον είναι καλύτερο να ανταλλάσσονται μεταξύ ενηλίκων, χωρίς το παιδί να μπαίνει στη θέση του πληροφοριοδότη ή του κριτή.

Τι χρειάζεται να συμφωνήσετε με τη μητέρα του
Δεν χρειάζεται τα δύο σπίτια να λειτουργούν απολύτως όμοια. Χρειάζεται, όμως, να υπάρχουν ορισμένα κοινά βασικά σημεία:
- Κανείς δεν επιτρέπεται να χτυπά.
- Ο ενήλικας σταματά τη συμπεριφορά με ηρεμία.
- Χρησιμοποιείτε παρόμοιες, σύντομες φράσεις.
- Δεν κατηγορείτε ο ένας τον άλλον μπροστά στο παιδί.
- Δεν ανακαλεί ο ένας το όριο του άλλου μπροστά του.
- Το πρόγραμμα επαφής και οι παραδόσεις του παιδιού είναι όσο γίνεται προβλέψιμα.

Μπορείτε να του λέτε με απλά λόγια:
«Η μαμά μένει στο σπίτι της και ο μπαμπάς στο δικό του. Και οι δύο σε αγαπάμε. Σήμερα θα είσαι με τη μαμά και αύριο μετά τον παιδικό θα έρθει ο μπαμπάς».
Η εξήγηση χρειάζεται να ταιριάζει στο πραγματικό πρόγραμμά σας. Αποφύγετε υποσχέσεις για επισκέψεις που δεν είναι βέβαιο ότι θα πραγματοποιηθούν.

Χρειάζεται άμεση επικοινωνία με τον παιδικό σταθμό
Η διατύπωση «πιθανόν χτυπάει» χρειάζεται αποσαφήνιση. Μην αρκεστείτε στο γενικό «φέρεται άσχημα». Ζητήστε συγκεκριμένη περιγραφή από τις παιδαγωγούς:
- Τι ακριβώς κάνει: σπρώχνει, χτυπά, δαγκώνει ή αρπάζει παιχνίδια;
- Πόσο συχνά και από πότε;
- Τι προηγείται συνήθως;
- Συμβαίνει με συγκεκριμένο παιδί ή σε συγκεκριμένη δραστηριότητα;
- Υπάρχουν τραυματισμοί;
- Πώς παρεμβαίνουν οι ενήλικες;
- Τι τον βοηθά να ηρεμήσει;
- Πότε συνεργάζεται και παίζει ευχάριστα;
Χρειάζεται κοινός τρόπος ανταπόκρισης και αυξημένη επίβλεψη στις στιγμές που φαίνεται να δυσκολεύεται. Αν ένα περιστατικό έγινε το πρωί, δεν βοηθά να το τιμωρήσετε πολλές ώρες αργότερα στο σπίτι. Η ουσιαστική παρέμβαση πρέπει να γίνεται εκείνη τη στιγμή, από τον ενήλικα που είναι παρών. Το ότι μέχρι τώρα δεν είχαν αναφερθεί προβλήματα στον σταθμό είναι χρήσιμη πληροφορία. Δεν αρκεί, όμως, ούτε για να αγνοήσουμε τη νέα συμπεριφορά ούτε για να συμπεράνουμε ποιος ευθύνεται.

Κρατήστε μια απλή καταγραφή
Για περίπου δέκα έως δεκατέσσερις ημέρες μπορείτε, μαζί με τη μητέρα και τον σταθμό εφόσον είναι εφικτό, να σημειώνετε:
- Τι συνέβη ακριβώς πριν.
- Τι έκανε συγκεκριμένα το παιδί.
- Πώς αντέδρασε ο ενήλικας.
- Πόσο περίπου κράτησε.
- Τι βοήθησε να σταματήσει.
- Αν είχε προηγηθεί κούραση, πείνα, αλλαγή δραστηριότητας ή αποχωρισμός.
Προτιμήστε περιγραφές όπως «όταν του ζητήθηκε να αφήσει το αυτοκινητάκι, χτύπησε μία φορά το χέρι μου» αντί για «έγινε ανεξέλεγκτος».
Η καταγραφή δεν γίνεται για να βρεθεί ο ένοχος. Γίνεται για να εντοπιστούν οι συνθήκες στις οποίες χρειάζεται περισσότερη βοήθεια. Δεν αποτελεί λόγο αναβολής της αξιολόγησης αν υπάρχουν τραυματισμοί ή μεγάλη ένταση.

Πότε χρειάζεται βοήθεια από ειδικό
Επειδή περιγράφετε σωματικές αντιδράσεις προς τους δύο γονείς και πιθανή εμφάνισή τους στον σταθμό, θεωρώ εύλογο να το συζητήσετε με τον παιδίατρό του και να αναζητήσετε συμβουλευτική από ψυχολόγο με εμπειρία στην προσχολική ηλικία και στην εργασία με γονείς.
Στην ηλικία αυτή η βοήθεια συχνά περιλαμβάνει συναντήσεις με τους γονείς, παρατήρηση της αλληλεπίδρασης και καθοδήγηση στην καθημερινότητα. Δεν σημαίνει υποχρεωτικά ατομικές συνεδρίες του παιδιού με τον τρόπο που γίνονται στους ενηλίκους.
Πιο άμεση αξιολόγηση χρειάζεται, όταν:
- Τα χτυπήματα είναι συχνά, έντονα ή αυξάνονται.
- Προκαλούνται τραυματισμοί στον ίδιο ή σε άλλους.
- Δυσκολεύεται ουσιαστικά η συμμετοχή του στον σταθμό.
- Οι ενήλικες φοβάστε ότι δεν μπορείτε να διατηρήσετε την ασφάλεια.
- Υπάρχει επίμονη αλλαγή στον ύπνο, στο φαγητό, στην επικοινωνία ή στο παιχνίδι.
- Παρατηρείται απώλεια δεξιοτήτων που είχε ήδη κατακτήσει.

Η επίμονη ή σοβαρή σωματική επιθετικότητα και οι τραυματισμοί αποτελούν λόγους επαγγελματικής αξιολόγησης, χωρίς να συνεπάγονται από μόνοι τους συγκεκριμένη διάγνωση.
Ο στόχος σας δεν είναι να μη θυμώνει ποτέ. Είναι να μάθει, με τη βοήθειά σας, ότι ο θυμός μπορεί να εκφράζεται με ασφάλεια. Για αυτό χρειάζεται να βιώνει επανειλημμένα την ίδια εμπειρία: «Ο γονιός μου καταλαβαίνει ότι δυσκολεύομαι, με προστατεύει, προστατεύει τους άλλους και κρατά το όριο, χωρίς να με φοβίζει ή να με απορρίπτει». Διάβασε περισσότερα

Στην ηλικία των τριών ετών, οι εκδηλώσεις θυμού και οι επιθετικές αντιδράσεις συχνά σχετίζονται με τη δυσκολία συναισθηματικής αυτορρύθμισης. Ο χωρισμός των γονέων ενδέχεται να επηρεάζει τη συναισθηματική κατάσταση του παιδιού, χωρίς απαραίτητα να αποτελεί τη μοναδική αιτία της συμπεριφοράς του.Στην ηλικία των τριών ετών, τα παιδιά βρίσκονται σε ένα αναπτυξιακό στάδιο κατά το οποίο τα συναισθήματά τους είναι ιδιαίτερα έντονα, ενώ η ικανότητά τους να τα διαχειρίζονται είναι ακόμη περιορισμένη. Έτσι, ο θυμός, η έντονη σωματική έκφραση, ακόμη και το χτύπημα, μπορεί να αποτελούν τρόπους με τους οποίους εκφράζουν τη ματαίωση, την ένταση ή τη δυσκο...λία τους να επικοινωνήσουν αυτό που αισθάνονται.

Είναι σημαντική η διατήρηση σταθερών ορίων, η συνέπεια στη διαπαιδαγώγηση και η συνεργασία των δύο γονέων. Η συμβουλευτική γονέων μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην κατανόηση και διαχείριση των αντιδράσεων του παιδιού, καθώς και στην ενίσχυση του αισθήματος ασφάλειάς του. Παράλληλα, λόγω της εμφάνισης "επιθετικών" συμπεριφορών και στον παιδικό σταθμό, συστήνεται η αξιολόγηση από παιδοψυχολόγο. Διάβασε περισσότερα