Θεραπεία αποφευκτικής διαταραχής: Γιατί αποτυγχάνουν οι θεραπείες μου?

Στην αποφευκτική διαταραχή προσωπικότητας, η θεραπεία αποτυγχάνει συνήθως όχι επειδή η μέθοδος είναι λάθος, αλλά επειδή ο πυρήνας της δυσκολίας είναι ο φόβος έκθεσης και απόρριψης. Αυτό σημαίνει ότι πρώτα πρέπει να χτιστεί αίσθημα ασφάλειας, σταθερότητας και «κρατήματος» μέσα στη θεραπευτική σχέση, ώστε να μπορέσετε να νιώσετε ότι μπορείτε να εμπεριεχθείτε χωρίς να κινδυνεύετε συναισθηματικά.

Δεν είναι κυρίως θέμα προσέγγισης, αλλά σε ποιο στάδιο επίγνωσης βρίσκεστε και τι μπορείτε να αντέξετε τη δεδομένη στιγμή. Αν δεν υπάρχει ακόμα εσωτερική ετοιμότητα ή αρκετή εμπιστοσύνη, καμία τεχνική δεν δουλεύει σε βάθος. Η πρόοδος σ...ε αυτή τη διαταραχή είναι αργή και σταδιακή και εξαρτάται κυρίως από τη σταθερότητα της σχέσης, τη διάρκεια της δουλειάς και τη δυνατότητά σας να μένετε στη θεραπεία ακόμη και όταν γίνεται δύσκολη.

Η ομαδική θεραπεία με βάση την ομαδική ανάλυση μπορεί επίσης να βοηθήσει σημαντικά, γιατί προσφέρει έναν ασφαλή χώρο όπου μπορείτε να δουλέψετε ζωντανά τον φόβο της έκθεσης και της απόρριψης μέσα στις σχέσεις. Μέσα στην ομάδα, η εμπειρία του «ανήκω χωρίς να απορρίπτομαι» ενισχύει και συμπληρώνει τη δουλειά της ατομικής θεραπείας. Read more

Η Αποφευκτική Διαταραχή Προσωπικότητας είναι από τη φύση της μια διαταραχή που δυσκολεύει την ίδια τη θεραπευτική διαδικασία. Δεν πρόκειται απλώς για άγχος ή χαμηλή αυτοεκτίμηση, αλλά για έναν βαθιά εδραιωμένο τρόπο βίωσης του εαυτού («είμαι ανεπαρκής/ανεπιθύμητος») και των άλλων («θα με απορρίψουν/θα με κρίνουν»). Αυτό σημαίνει ότι οι ίδιες οι πεποιθήσεις που συντηρούν τη διαταραχή ενεργοποιούνται μέσα στη θεραπεία.

Οι θεραπείες που αναφέρετε – θεραπεία σχημάτων, ομαδική θεραπεία, ψυχαναλυτική προσέγγιση – είναι θεωρητικά κατάλληλες για τη συγκεκριμένη δομή προσωπικότητας. Όταν όμως «αποτυγχάνουν», συνή...θως δεν αποτυγχάνει η μέθοδος ως τέτοια, αλλά συμβαίνουν κάποια από τα εξής:

Πρώτον, η αποφυγή μεταφέρεται μέσα στη θεραπεία. Ο θεραπευόμενος μπορεί να παραμένει διανοητικός, να μιλά γενικά, να μην εκθέτει τα πιο ντροπιαστικά ή ευάλωτα σημεία, να αποφεύγει συναισθηματική εγγύτητα με τον θεραπευτή. Έτσι η θεραπεία προχωρά επιφανειακά.

Δεύτερον, η θεραπευτική σχέση βιώνεται με έντονη ευαισθησία στην κριτική. Μικρές παρεμβάσεις μπορεί να εκληφθούν ως απόρριψη. Αν αυτό δεν δουλευτεί ανοιχτά, δημιουργείται εσωτερική απόσταση ή διακοπή.

Τρίτον, υπάρχει συχνά υψηλή προσδοκία γρήγορης αλλαγής και ταυτόχρονα χαμηλή ανεκτικότητα στην αργή, επαναλαμβανόμενη έκθεση που απαιτείται. Η αλλαγή στην αποφευκτική δομή είναι μακροχρόνια διαδικασία, με πολλά «πισωγυρίσματα». Αν ερμηνεύονται ως αποτυχία, ενισχύεται το βασικό σχήμα ανεπάρκειας.

Τέταρτον, η ομαδική θεραπεία, αν και ιδανική θεωρητικά (επειδή αγγίζει τον πυρήνα του φόβου απόρριψης), μπορεί να είναι υπερβολικά απειλητική αν δεν έχει προηγηθεί ατομική σταθεροποίηση. Αν η έκθεση είναι πρόωρη, ενεργοποιεί άμυνα αντί για επεξεργασία.

Στη θεραπεία σχημάτων ειδικά, η ουσιαστική πρόοδος προϋποθέτει βιωματική δουλειά (imagery, chair work) και όχι μόνο κατανόηση. Αν η εργασία μένει σε γνωσιακό επίπεδο, η αλλαγή είναι περιορισμένη. Στην ψυχαναλυτική προσέγγιση, αν η θεραπευτική ουδετερότητα βιωθεί ως απόσταση, μπορεί να αναπαράγει το αίσθημα μη-ορατότητας.

Ένα κρίσιμο ερώτημα είναι: τι συμβαίνει συνήθως λίγο πριν νιώσετε ότι «αποτυγχάνει» μια θεραπεία; Απογοητεύεστε; Νιώθετε ότι δεν σας καταλαβαίνουν; Ότι εκτίθεστε υπερβολικά; Ότι δεν προχωράτε αρκετά; Το μοτίβο διακοπής συχνά είναι πιο αποκαλυπτικό από το περιεχόμενο της θεραπείας.

Ερευνητικά, οι πιο αποτελεσματικές προσεγγίσεις για αποφευκτική δομή είναι οι μακροχρόνιες, δομημένες θεραπείες που συνδυάζουν: σταθερή θεραπευτική συμμαχία, σταδιακή διαπροσωπική έκθεση, επεξεργασία ντροπής και ενεργή αναδόμηση πυρηνικών πεποιθήσεων. Η πρόοδος μετριέται σε χρόνια, όχι σε μήνες.

Το γεγονός ότι έχετε δοκιμάσει διαφορετικές θεραπείες δεν σημαίνει ότι «δεν θεραπεύεστε». Συχνά σημαίνει ότι ο μηχανισμός αποφυγής είναι ιδιαίτερα ισχυρός και χρειάζεται μια σταθερή, ανεκτική, μακρόχρονη σχέση όπου η ίδια η δυσκολία στη σχέση να γίνει αντικείμενο δουλειάς. Read more

Η αποφευκτική διαταραχή προσωπικότητας είναι από τις πιο επίμονες, όχι γιατί δεν υπάρχει λύση, αλλά γιατί ο ίδιος ο μηχανισμός της σε προστατεύει από τον πόνο μέσω της απόσυρσης και της αποφυγής. Και αυτή ακριβώς η αποφυγή μπορεί, άθελά σου, να μπαίνει και μέσα στη θεραπεία.
Συχνά οι θεραπείες που ανέφερες (σχημάτων, ψυχανάλυση, ομαδική) αποτυγχάνουν όχι επειδή είναι «λάθος», αλλά γιατί δουλεύουν κυρίως στο να κατανοήσεις τον εαυτό σου, ενώ η αποφευκτική διαταραχή χρειάζεται έντονη δουλειά στο να αντέχεις το συναίσθημα και την επαφή. Αν δεν υπάρξει σταδιακή έκθεση σε σχέσεις, σύγκρουση, έκφραση και ρίσκο, ο πυρήνας της διαταραχή...ς μένει ανέγγιχτος.
Η θεραπεία με τα καλύτερα αποτελέσματα είναι μια δομημένη γνωσιακή–συμπεριφορική προσέγγιση (CBT), συχνά σε συνδυασμό με βιωματική έκθεση στη σχέση. Όχι μόνο να μιλάς για τον φόβο της απόρριψης, αλλά να τον βιώνεις με ασφάλεια μέσα στη θεραπεία και στην καθημερινότητα μέχρι να δει ο εγκέφαλος ότι δεν κινδυνεύεις. Read more

Έχεις δοκιμάσει γνωστική συμπεριφορική προσέγγιση ή διαλεκτική συμπεριφορική προσέγγιση; Η τελευταία θεωρείται από τις πιο αποτελεσματικές στις διαταραχές προσωπικότητας, ιδιαίτερα ως προς τις τεχνικές συναισθηματικής ρύθμισης που είναι και πολύ σημαντικές όταν η συναισθηματική υπερφόρτωση συνδέεται με αποφευκτικά στοιχεία σκέψης και/ή συμπεριφοράς.

Πολλές φορές η θεραπεία δεν εξαρτάται από την προσέγγιση αλλά από τη θεραπευτική σχέση. Δηλαδή εάν δεν μπορείτε να συνδεθείτε με το θεραπευτή και δεν δεσμευτείτε στη διαδικασία, η θεραπεία δεν μπορεί να πετύχει τα επιθυμητά αποτελέσματα. Παρ' όλα αυτά χρειάζεται να λάβετε υπόψιν σας ότι οι διαταραχές προσωπικότητας δεν θεραπεύονται στο 100%, αλλά μπορούν να βελτιωθούν σημαντικά.